🔍 اگر صاحب کسبوکار هستید یا مسئولیت مالیاتی دارید، ماده ۲۲ مهمترین بخش قانون پایانههای فروشگاهی است که باید آن را مو به مو بشناسید. در این مقاله، با استناد به متن قانون و آخرین بخشنامههای سازمان امور مالیاتی (آخرین بهروزرسانی ۱۴۰۴)، هر آنچه درباره جرایم، معافیتها، و نحوه بخشودگی باید بدانید، به زبان ساده گردآوری شده است.
📌 متن ماده ۲۲ (اصلاحی ۱۴۰۴) و بندهای آن
طبق آخرین اصلاحیه قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مودیان (مصوب ۱۳۹۸ و الحاقات بعدی تا ۱۴۰۴)، ماده ۲۲ به تشریح تخلفات و جرایم مالیاتی میپردازد. در جدول زیر خلاصهای از بندهای مهم این ماده را مشاهده میکنید [1]:
| بند | شرح تخلف | جریمه نقدی | محرومیتها |
|---|---|---|---|
| الف | عدم صدور صورتحساب الکترونیکی | ۱۰٪ مبلغ فروش یا ۲۰ میلیون ریال (هرکدام بیشتر) | —— |
| ب | عدم عضویت در سامانه/عدم استفاده از پایانه فروشگاهی یا حافظه مالیاتی / استفاده از حافظه دیگران | ۱۰٪ مجموع فروش یا ۲۰ میلیون ریال | محرومیت از معافیتها، نرخ صفر و مشوقها در آن سال |
| پ | عدم اعلام شماره حسابهای بانکی دارای گردش مالی به سازمان | ۱۰٪ فروش انجامشده از آن حساب یا ۲۰ میلیون ریال | محرومیت از معافیتها، نرخ صفر و مشوقها |
| ت | عدم تحویل صورتحساب چاپی به خریدار / حذف یا مخدوش کردن آن | ۲٪ مبلغ صورتحساب یا ۲۰ میلیون ریال | —— |
| ث | عدم رعایت مواد ۱۲,۱۳,۱۴ (اعلام تعطیلی، تغییر شغل و...) | ۱٪ مبلغ فروش گزارشنشده یا ۱۰ میلیون ریال | —— |
🔎 فرو رفتن در بند (ب) و (پ)؛ پرخطرترین تخلفات
بر اساس بخشنامه شماره ۲۰۰/۹۶۰۲/د مورخ ۳ آذر ۱۴۰۳، نحوه رسیدگی به جرائم بندهای (ب) و (پ) ماده ۲۲ شفافسازی شده است [3]. در ادامه ریز نکات اجرایی را میخوانید:
- اگر در یک سال مالی کلاً از پایانه فروشگاهی استفاده نکنید: جریمه ۱۰٪ کل فروش و محرومیت از همه معافیتهای مالیاتی (از جمله معافیت ماده ۱۰۱ و نرخ صفر).
- ❗️ استثنا: اگر حتی برای بخشی از فروش، صورتحساب الکترونیکی صادر کرده باشید یا از کارتخوان متصل به پرونده استفاده کرده باشید، مشمول بند (ب) نمیشوید [2].
- واگذاری حافظه مالیاتی یا استفاده از حافظه دیگران: حتی به میزان کم، مشمول جریمه ۱۰٪ و محرومیت از معافیتها میشوید.
- ماده ۵ قانون تسهیل: جریمه «عدم عضویت در سامانه» بهطور مجزا موضوعیت ندارد، اما عدم استفاده از پایانه فروشگاهی همچنان جریمه دارد.
- تکلیف: پیش از هرگونه گردش مالی مرتبط با کسبوکار، باید حسابها و کارتخوانها را در کارپوشه my.tax.gov.ir ثبت کنید [3].
- جریمه: اگر حسابی با گردش مالی (فروش) داشته باشید و اعلام نکرده باشید: ۱۰٪ مبلغ فروش آن حساب یا ۲۰ میلیون ریال (هرکدام بیشتر) و محرومیت از معافیتها.
- ✅ تبصره نجاتبخش: اگر وجه به حسابهای اعلامنشده واریز شد، تا پایان مهلت پرداخت مالیات آن دوره، میتوانید عین وجه را به یکی از حسابهای اعلامشده منتقل کنید تا جریمه بند (پ) اعمال نشود [3] تبصره ۲.
- کارتخوان دیگران: استفاده از کارتخوان دیگران یا اجاره دادن آن، مصداق واگذاری حافظه مالیاتی است و مشمول بند (ب) میشود [3] بند ۱۱.
📅 تاریخ اجرا برای سال ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ به بعد
بر اساس بودجه سنواتی، مؤدیانی که در سالهای ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ از پایانه فروشگاهی استفاده نکردهاند، فقط از حیث عدم استفاده از پایانه فروشگاهی مشمول بند (ب) میشوند، اما از تاریخ ۱۴۰۲/۱۰/۰۱ به بعد کلیه احکام ماده ۲۲ برایشان اجرا میشود [3] بند ۸.
🧾 بندهای الف، ت، ث و جرائم خاص
بند الف (عدم صدور صورتحساب الکترونیکی): مهمترین تخلف در سامانه مؤدیان. حتی اگر صورتحساب چاپی بدهید اما در سامانه ثبت نکنید، مشمول ۱۰٪ جریمه میشوید [1]. در صورتی که نقص فنی داشته باشید، باید تا پایان روز اداری بعد اطلاع دهید، در غیر این صورت ۱٪ جریمه اضافه میشود [4].
بند ت (عدم تحویل صورتحساب چاپی): گاهی مؤدی صورتحساب الکترونیکی صادر میکند اما برگه چاپی به مشتری نمیدهد. این کار ۲٪ جریمه دارد. (مراقب باشید مشتری مدارک خود را بخواهد!)
عدم اعلام تعطیلی یا تغییر شغل (مواد ۱۳ و ۱۴): ۱۰ روز فرصت دارید از طریق کارپوشه اعلام کنید. تأخیر = ۱٪ فروش گزارشنشده یا ۱۰ میلیون ریال جریمه.
🔄 بخشودگی جرایم ماده ۲۲ (تبصره ۲)
طبق تبصره ۲ ماده ۲۲، سازمان امور مالیاتی نمیتواند بیش از ۵۰٪ جرایم این ماده را مورد بخشودگی قرار دهد. اما اگر ثابت کنید که عدم انجام تکلیف خارج از اختیار شما بوده (مثلاً قطعی اینترنت سراسری، آتشسوزی)، سازمان مکلف به بخشودگی کامل است [1]. ارائه مستندات در کارپوشه الزامی است.
📚 منابع و لینکهای معتبر (برای مطالعه بیشتر)
📎 برای مطالعه دقیق متن قانون و بخشنامهها روی لینکها کلیک کنید (کلیه منابع بهروز و معتبر هستند):
- 🔗 متن کامل ماده ۲۲ (وبسایت داودآبادی) - ابلاغیه ۱۴۰۴
- 🔗 تحلیل تخصصی بندهای ب و پ (لیموتکس) با جداول اجرایی
- 🔗 بخشنامه رسمی نحوه رسیدگی به بندهای (ب) و (پ) (مالیاتور)
- 🔗 مرور جرایم پایانههای فروشگاهی (هوفر)
⭐ نکته: تمامی لینکها در پنجره جدید باز میشوند و دارای اعتبار حقوقی برای استناد هستند.
❓ پرسشهای پرتکرار (FAQ)
1. آیا استفاده از کارتخوان بانکی به تنهایی کافی است؟
خیر، کارتخوان باید در کارپوشه مؤدیان ثبت شده باشد و صورتحساب الکترونیکی نیز صادر شود. در غیر این صورت ممکن است مشمول بند (ب) شوید.
2. اگر حساب بانکی تجاری ام را اعلام نکنم اما مالیات را بپردازم، جریمه میشوم؟
بله، طبق بند (پ) صرفعدم اعلام، حتی با پرداخت مالیات، جریمه ۱۰٪ و محرومیت از معافیتها اعمال میگردد مگر اینکه وجه را به حساب اعلامشده منتقل کنید.
3. آیا جرایم ماده ۲۲ قابل بخشودگی کامل است؟
بیش از ۵۰٪ طبق قانون غیرقابل بخشودگی است مگر در موارد قهریه (با اثبات به سازمان).
4. معافیت از صدور صورتحساب الکترونیکی چه کسانی را شامل میشود؟
بر اساس ماده ۱۴ مکرر و اعلام سازمان، برخی کسبوکارهای کوچک (طبق آئیننامه) یا مناطق آزاد با شرایط خاص معاف هستند.