راهنمای قطعی برای مؤدیان، حسابداران و فعالان اقتصادی – همراه با جزئیات ماده ۹، جرایم ماده ۲۲، شناسه کالا و امضای دیجیتال
قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب ۱۴۰۰ (که از خردادماه همان سال لازمالاجرا شد) تحولی عظیم در نظام مالیاتی ایران ایجاد کرد. این مقاله با هدف پوشش کامل و شفاف تمام زوایای این قانون، از معافیتها و بخشودگیها گرفته تا جرایم و تکالیف سامانه مودیان تدوین شده است. تمام مطالب با استناد به متن قانون جدید و منابع معتبر ارائه میشود. [منبع: قانون دائمی VAT ۱۴۰۰]
قانون دائمی مالیات بر ارزش افزوده در اردیبهشت ۱۴۰۰ به تصویب رسید و جایگزین قانون آزمایشی قبلی (۱۳۸۷) شد. نرخ استاندارد ۹٪ حفظ شد، اما رویکرد قانون به سمت شفافیت، کاهش ابهام و استفاده از سیستمهای هوشمند تغییر کرد. Mollasadra Institute در تحلیل خود اشاره میکند که اصلاحات مهمی در زمینه تاریخ تعلق مالیات، خوداظهاری و فرآیند دادرسی مالیاتی صورت گرفته است.
ماده ۹ قانون ارزش افزوده ۱۴۰۰ فهرست کاملی از کالاها و خدمات معاف را مشخص کرده است. برخلاف تصور عموم، معافیت به معنای عدم شمول مالیات است و مؤدیانی که تنها کالاهای معاف عرضه میکنند، نیازی به ثبتنام و ارائه اظهارنامه ندارند (اما برای دریافت برخی خدمات باید ثبتنام کنند). در ادامه جزئیات به تفکیک:
نکته: واردات این اقلام تا پیش از ۳ ژانویه ۲۰۲۲ معاف بود، اما طبق اعلام Financial Tribune از ابتدای ۲۰۲۲ واردات برخی محصولات کشاورزی مشمول ۹٪ مالیات شد، ولی عرضه داخلی آنها همچنان معاف است. [لینک]
Iran Best Lawyer نیز تأکید میکند که فعالیتهای اقتصادی در مناطق آزاد تجاری-صنعتی از پرداخت VAT معاف هستند. [مرجع]
علاوه بر ماده ۹، قانون برای برخی کالاهای خاص بخشودگی یا تخفیف در نظر گرفته است. بهعنوان مثال طبق تبصره ماده ۱۷، صادرات کالا و خدمات مشمول مالیات نبوده و مالیاتهای پرداختیِ مرتبط با آن با ارائه اسناد گمرکی مسترد میشود. [همان]
همچنین بر اساس قانون هوای پاک، خودروها و موتورسیکلتهای برقی و هیبریدی وارداتی و تولید داخل از پرداخت مالیات ارزش افزوده معاف هستند. [International Tax Review]
قانون جدید جرایم سنگینی برای متخلفان در نظر گرفته است. جرایم موضوع ماده ۲۲ قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مودیان یکی از مهمترین آنهاست:
همچنین بر اساس ماده ۳۶ قانون ارزش افزوده، تاخیر در پرداخت مالیات منجر به تعلق جریمهای به میزان ۲٪ در ماه (معادل ۳۰٪ در سال) به اصل مالیات میشود. عدم تسلیم اظهارنامه در موعد مقرر نیز مستقلاً مشمول جریمه ۵۰٪ مالیات متعلق است.
ماده ۲۲ قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مودیان (مصوب ۱۳۹۸) از مهمترین مواد در بحث جرایم مرتبط با ارزش افزوده است. طبق این ماده، مؤدیانی که:
علاوه بر جریمه نقدی (تا ۲۰٪ فروش)، امکان قطع خدمات دولتی، ممنوعیت خروج از کشور و انتشار عمومی اسامی نیز وجود دارد. این احکام با هدف شفافیت و جلوگیری از فرار مالیاتی طراحی شده است. [منبع: متن قانون پایانههای فروشگاهی]
سامانه مودیان قلب تحول دیجیتال مالیاتی است. تمام اشخاص مشمول باید در این سامانه ثبتنام کرده و صورتحساب خود را صادر کنند. برای هر کالا و خدمت یک شناسه یکتا (شناسه کالا/خدمات) توسط سازمان امور مالیاتی تعریف میشود که درج آن در صورتحساب الزامی است.
| نوع صورتحساب | شناسه کالا/خدمات | امضای دیجیتال | ارجاع |
|---|---|---|---|
| نوع اول (عادی) | الزامی | الزامی برای حقوقیها | ماده ۶ قانون پایانهها |
| نوع دوم (خردهفروشی) | الزامی | از طریق کارتخوان متصل | آییننامه اجرایی |
| نوع سوم (موضوع ماده ۱۷) | اختیاری | الزامی برای صادرات | ماده ۱۸ |
برای اشخاص حقوقی و برخی حقیقی، امضای دیجیتال معتبر الزامی است. صورتحسابهای الکترونیکی باید با امضای دیجیتال معتبر صادر شوند؛ در غیر این صورت فاقد اعتبار قانونی هستند و به منزله عدم صدور صورتحساب تلقی میشود. [طبق اعلام مرکز توسعه تجارت]
مؤدیان موظفند تا ۱۵ روز پس از پایان هر فصل نسبت به تسلیم اظهارنامه و پرداخت مالیات اقدام کنند (برای بهار تا ۳۱ تیر). مالیات دوره = (مالیات فروش) - (مالیات خرید) (اعتبار مالیاتی). در قانون جدید به صراحت امکان استفاده از اعتبار مالیاتی خریدهای معطوف به فروش معاف وجود ندارد.
برای مطالعه بیشتر و اطمینان از صحت اطلاعات، لینکهای زیر (غیرقابل کپی نیستند و میتوانید کلیک کنید):